Anoreksiya Nevroza (AN); kişinin vücut ağırlığı, şekli ve beden algısı ile ilgili yanılsamalı değerlendirmeleri sonucu ortaya çıkan, şiddetli kilo kaybı, kısıtlı gıda alımı ve vücut ağırlığının ciddi seviyede düşmesi ile karakterize ciddi bir yeme bozukluğudur. Psikiyatrik bir bozukluk olmakla birlikte, mortalite oranı genel popülasyondan 5.86 kat daha yüksektir. Hastalık kronik ve zorlayıcıdır; süreç ilerledikçe kişinin hastalığı fark etme (içgörü) düzeyi daha da azalabilir. Bu nedenle tedavi reddi, tedavi uyumsuzluğu ve zorla kliniğe getirilme sık karşılaşılan durumlardır.

Anoreksiya Nevroza Kimlerde Görülür?

AN’nin en sık görüldüğü dönem 15–19 yaş arası orta-geç ergenliktir. Puberte öncesinde başlayan olgular daha nadir olsa da mümkündür.

• Kız ergenlerde, erkeklere göre 10 kat daha fazla görülür.

• Erkek olgularda, özellikle LGBT bireylerde daha yüksek oran bildirilmiştir.

• Birleşik Krallık verilerine göre insidans: 100.000’de 13.68

• Kadınlarda yaşam boyu prevalans: %3.64

Prognoz

• %50 tam iyileşme

• %30 kısmi iyileşme

• %20 kronik seyir

AN’de Beden Algısı Bozukluğu ve Bilişsel Belirtiler

Anoreksiya Nevroza’da birey aşırı zayıf olmasına rağmen kendini kilolu görür. Bu durum çoğu zaman tüm vücudu kapsar; bazı olgularda ise belirli bölgelerle aşırı uğraş (beden dismorfik bozukluğu benzeri) görülebilir.

Sık Görülen Bilişsel ve Davranışsal Belirtiler

• Şişmanlama korkusu

• Gerçek dışı beden algısı

• Yemek, kalori hesabı ve kilo ile ilgili obsesif düşünceler

• Kompülsif tartılma, aynada sürekli kontrol

• Yeme ritüelleri: çok çiğneme, küçük parçalar halinde yeme

• Başkalarıyla sofraya oturmaktan kaçınma

• Aşırı egzersiz, spor takıntısı

• Başkalarına yemek hazırlayıp kendisinin yememesi

• İnternetten sürekli beslenme içerikleri takip etme

Hastalığın Başlangıcı Nasıl Olur?

Genellikle hafif kilo fazlalığı sonrası:
alay edilme → sosyal dışlanma → diyet → spor → kontrolü kaybeden kilo verme → obsesif davranışların artması şeklinde ilerler.

Anoreksiya Nevroza Alt Tipleri

Restriktif Tip (Klasik Tip)

Yemek alımının belirgin şekilde kısıtlandığı klasik formdur.

Bulimik/Çıkartmanın Eşlik Ettiği Tip

Restriksiyona ek olarak kusma davranışı görülür.

Not: Bu tip Bulimia Nervosa ile aynı değildir.

Bu grupta:

• Daha fazla dürtüsellik

• DEHB öyküsü

• Cinsel istismar öyküsü

• Borderline kişilik özellikleri daha sık görülür.

Yeme bozuklukları arasında en yüksek intihar riski bu alt tiptedir.

Madde ve İlaç Kullanımı ile İlişkisi

Zayıflamak için kötüye kullanılabilen maddeler:

• Tiroid hormonları

• Laksatifler

• Diüretikler

• Amfetamin türevleri (metamfetamin, kokain, MDMA)

Bu maddeler zaten kritik olan tıbbi durumu daha da kötüleştirir.

Anoreksiya Nevroza Gelişiminde Risk Faktörleri

Biyopsikososyal Riskler

• Çocukluk çağı travmaları

• Anne-çocuk ilişkisinde bozulmalar

• Bağlanma sorunları

• Bebeklikten itibaren beslenme problemleri

• Aşırı zayıf veya obez olma öyküsü

• Tip 1 diyabet

• Obsesif-kompülsif kişilik özellikleri

• Otistik geniş fenotip özellikler

• Mükemmeliyetçilik, sınav ve performans kaygısı

• Sosyal dışlanma, alay edilme

• Düşük benlik saygısı

• Madde kullanımı

• Bale, modellik gibi zayıflığı destekleyen aktiviteler

• Toplumda zayıflık odaklı güzellik algısı

Psikodinamik Etkenler

• Büyümekten ve kadın bedenine sahip olmaktan korkma

• Çocuk olarak kalma isteği

• Aşırı sorumluluk hissi

• Esnek olmayan, katı mizaç

  

Ayırıcı Tanıda Yer Alan Hastalıklar

Tıbbi Hastalıklar

• Tip 1 DM

• Çölyak, inflamatuar bağırsak hastalıkları

• GİS maligniteleri

• Malabsorpsiyon

• SLE, Addison

• Tiroid hastalıkları

• Beyin tümörleri

Psikiyatrik Bozukluklar

• OKB

• Beden dismorfik bozukluğu

• Ağır depresyon / bipolar depresyon

• Şizofreni (zehirlenme korkusu ile yemek reddi)

• Otizm spektrum bozukluğu

• ARFID (Kısıtlayıcı-Kaçıngan Yeme Bozukluğu)

• Travma sonrası beslenme reddi

Anoreksiya Nevroza’nın Tıbbi Komplikasyonları

AN, çok sayıda sistemik soruna yol açabilir:

• Lanugo tüylenme

• Osteoporoz, kemik kırıkları

• Ödem

• Diş çürükleri, özofajit

• Parotis bezinde büyüme

• Dehidratasyon

• Böbrek fonksiyon bozuklukları

• Hipotermi

• Anemi, trombositopeni

• Enfeksiyonlara yatkınlık

• Hipokalemi, hipofosfatemi

• Bradykardi, hipotansiyon

• QT uzaması, aritmiler

• Beyinde gri cevher azalması

• Gastrik/özofageal rüptür

• Pankreatit

• Deliryum

• Superior mezenterik arter sendromu

• Ölüm

Refeeding Sendromu

Tedavide hızlı kilo alımı hedeflenirse hayati tehlikesi olan hipofosfatemi gelişebilir. Bu nedenle kilo artışı kontrollü ve kademeli olmalıdır.

Anoreksiya Nevroza Tedavisi

AN tedavisi multidisipliner yürütülmelidir. Çocuk ve ergenlerde aile desteği kritik önemdedir.

Psikoterapi Yöntemleri

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

• İkinci/Üçüncü kuşak davranışçı terapiler

• Aile temelli tedavi (Maudsley yöntemi)

İlaç Tedavisi

• SSRI’lar (Fluoksetin): obsesif düşünce ve kaygılar için

• Atipik antipsikotikler (Aripiprazol, Risperidon, Olanzapin): beden algısı ile ilgili psikotik düzeyde bozulmalar için

Anoreksiya Nevroza, çocuk ve ergenlerde görülen en ciddi yeme bozukluklarından biridir. Erken tanı, aile desteği ve multidisipliner tedavi ile iyileşme oranları yüksektir. Sürecin dikkatle takip edilmesi, tıbbi komplikasyon risklerinin azaltılması ve uygun psikiyatrik destek sağlanması tedavinin temelini oluşturur.

 

17/11/2025